سه شنبه سوم شهریور ۱۳۸۸
روزهداري با شرط و شروط
بعضی خانمهای حامله بهعلت احساس خطر، از روزه گرفتن اجتناب کرده و بعضی دیگر یا حتی در حالات طاقتفرسای اواخر حاملگی نيز روزه خود را بهجا میآورند اما هنوز هم بسیاری از خانمها که حاملگیشان با ماه مبارک مصادف است، نمیدانند بايد چه كار بکنند.
به همین علت تصمیم گرفتیم نظر متخصصان و بررسیهای علمیاي که در این زمینه انجام شده را برای کمک به تصمیمگیری بهتر این افراد مطرح کنیم.
واحد تحقيقات روزهداری دانشگاه شهید بهشتی با هدف بررسی تاثيرات درازمدت روزهداری مادران در ماه رمضان بر رشد مغزی جنين، بهره هوشی 98كودك و نوجوان 4 تا 13ساله را كه مادرانشان هنگام بارداری آنان ماه رمضان را كامل روزه گرفته بودند، اندازهگيری كرد و متوجه شد كه 30روز روزهداری مادران باردار در تمام ماه رمضان، در زمانی كه حتي طول روز به طور متوسط 12ساعت باشد هم تاثير نامطلوبی بر بهره هوشی كودكان نمیگذارد.
بررسی دیگری نيز که در دانشگاه علوم پزشکی همدان انجام شد، نشان داد كه روزهداری سبب كاهش وزن نوزادان نشده و حتي افراد روزهدار، بچههای سنگينتری به دنيا آوردهاند.
در پژوهش ديگری که دانشگاه علوم پزشكی اردبيل در سال1377براي مقايسه وضعيت دوران بارداری و نتايج حاملگي در زنان روزهدار و غيرروزهدار انجام داد، مشخص شد كه به لحاظ ميزان كمخوني در دوران بارداري و تولد نوزاد كموزن در 3ماهه دوم و سوم، ميان زنان روزهدار و غير روزهدار فرق چنداني وجود ندارد.
در اين بررسی پيشنهاد شده بود در صورتی كه زنان حامله از سلامتی كامل برخوردار باشند، با كمك و مشورت تيم بهداشتی و مراقبت كافی در دوران بارداری میتوانند در ماه مبارك رمضان روزه بگيرند.
روزهداري با شرط و شروط
اما روزهداري در همه دوران بارداري به اين راحتيها قابل توصيه نيست. اين را ساير پژوهشها نشان ميدهد.
نتيجه تحقيق خديجه رحمانی - كارشناس ارشد تغذيه و عضو هيأت علمی دانشگاه علوم پزشكی شهيد بهشتی- حاكي از آن است كه «روزهداری در 3ماهه دوم تاثيرات سوئي بر جنين ندارد اما در 3ماهه سوم به خاطر اينكه 50 تا 70درصد انرژی جنين از گلوكز مادر تامين ميشود، روزهداری سبب افزايش برداشت از ذخاير چربی و به دنبال آن افزايش تركيبات كتونی در خون مادر میشود، اين تركيبات از طريق جفت وارد گردش خون جنين شده و به سيستم عصبی او آسیب میرساند، بنابراين روزهداری در این دوران توصيه نمیشود».
دكتر نيره فصيحیفرد - جراح و متخصص بيماريهای زنان - هم اين نظر را تاييد ميكند. او در اينباره میگوید: «چنانچه زنان باردار حدود 8ساعت در حالت ناشتا باقی بمانند، قند خون آنها نسبت به حد طبيعی کمتر شده و با افزايش مدت زمان گرسنگی، احتمال افزايش كتون ناشی از سوخت و ساز چربيها در خون مادر وجود دارد.
ورود مواد كتونی از طريق جفت به جنين و از سوی ديگر كاهش قند خون مادر موجب میشود سنتز بازهای آلی در سلولهای مغز جنين دچار اختلال شده و به همین علت ميتواند در 3ماهه سوم خطرات جدیاي برای جنين دربرداشته باشد».
ايشان در اين باره توضيح ميدهد كه اين موضوع حتي در 3ماهه اول بارداری هم مهم است. اين متخصص اعتقاد دارد يك زن باردار زمانی میتواند فريضه روزه را بهجا آورد كه فعاليت روزانه كمی داشته و آزمايشهاي خون و ادرار او نيز طبيعی باشد.دكتر شيرين قاضيزاده هم به خانمهای باردار توصيه میكند اگر روزه گرفتند از خانه بیرون نروند و فعاليت كمي داشته باشند.
ويار و روزه
دكتر اشرفی - متخصص زنان و زايمان - معتقد است: «در 3ماهه اول بارداری مادرانی كه ويار دارند، ميل به غذا نداشته، دچار حالت تهوع شديد، افت فشار و كمبود قند هستند و نبايد روزه بگيرند. همچنين در 3ماهه آخر بارداری نيز به دليل اينكه جنين از جريان خون مادر بيشتر استفاده ميكند، روزه گرفتن ضرر دارد.» او توصيه میكند: «مادرانی كه قصد روزه گرفتن دارند بهتر است قبل از آن آزمايش ادرار بدهند».
دكتر مرضيه مهاجری - استاديار گروه زنان دانشگاه آزاد اسلامی مشهد - نيز معتقد است: «روزهداری اثر قابل توجهی بر رشد جنين و جثه نوزاد در هنگام تولد ندارد. البته شاید روزهداری بيش از 15روز، در زنان باردار موجب كاهش وزنگيری مادر و افزايش بروز حملات هيپوگليسمی شود كه ميتوان گفت اثر قابل توجهی بر رشد جنين نخواهد داشت».
ناهيد خداكرمی - دبير انجمن مامايي ايران و عضو هيأت علمی دانشگاه علوم پزشكی شهيد بهشتی - هم معتقد است: «آن تعداد از زنان باردار كه در 3ماهه نخست بارداري هستند و حالت تهوع ندارند، میتوانند روزه بگيرند اما اگر زنان بارداری كه دچار تهوع هستند روزه بگیرند، ممكن است خطر جدی جان آنها را تهديد كند».
به عقیده اوكاهش قند خون در زنان بارداری كه روزه میگیرند ممكن است موجب بیهوشي مادران شده و خونرسانی به جنين را مختل كند اما بروز اين مشكلات برای تمامی زنان باردار و روزهدار قطعی نيست. در هر حال او معتقد است زنان بارداری كه دچار فشار خون مزمن يا حاملگی، ديابت يا بيماریهای زمينهای هستند، نبايد روزه بگیرند.
روزه و رژيم
اگر زنان باردار روزه گرفتند، توصيه كارشناسان اين است كه حتما به رعايت رژيم غذايي درست، در ايام ماه مبارك رمضان توجه داشته باشند. نكته اول اينكه بايد مقدار كالري مورد نياز آنها بر اساس وزن، قد و سن حاملگيشان توسط كارشناس تغذيه محاسبه شود. اگر مقدار اين كالري با وعدههاي سحري، افطاري و شام و ميانوعدههاي بين آن جور درآمد، ميتوانند با مشورت پزشك خود و در صورتي كه زمينه بيماري خاصي نداشتند، روزه بگيرند.
علاوه بر این، رژيم غذايی برای زنان باردار سالم روزهدار بايد بهگونهای باشد كه پروتئين، سبزيجات، ميوهها و خوراكیهای شيرين مفيد و مغذی نظير خرما - بهويژه در هنگام افطار و سحر - به ميزان بيشتری در آن وجود داشته باشد.
اختلاف بين علما
همانطور كه خوانديد اظهارنظرهای متعددی در اين زمينه شده كه بعضي آنها متناقض بهنظر میرسند كه البته اين مسئله، محدود به كشور ما نيست؛ بر اساس تحقيقی در تونس، كالری مواد مغذی مصرفی و وزن زنان سالم طی روزهداری در ماه مبارك رمضان تغييری نكرده بود. همچنين مطالعهای در بيرمنگام نشان داد كه روزهداری ماه رمضان تاثير نامطلوبی بر وزن نوزادان نمیگذارد.
اما مطالعاتي هستند كه درست عكس اين موضوع را نشان ميدهند. نتايج يك تحقيق در عربستان نشان ميدهد تعداد نوزادان با وزن كمتر از طبيعی و همچنين مرگ و مير آنها طی مراسم حج و ماه رمضان افزايش يافته بود.
همچنین بررسی جدیدی که در مجله آمریکایی «پریناتولوژی» چاپ شده، نشان ميدهد میزان بروز برخي مشكلات در مادران روزهدار بیشتر بوده؛ مشكلاتي مانند دیابت، حاملگی و سزارین و بستری در بخش مراقبتهای ویژه کودکان.
اين اختلاف در نتايج شايد ناشی از نقشی باشد كه سوءتغذيه مادر بهعنوان يك مشكل تعيينكننده، بر عهده دارد. اما بهطور کلی توافقی که میان متخصصان مختلف وجود دارد این است که خانمهای حامله با داشتن یک رژیم خوب غذایی میتوانند در 3ماهه دوم بارداری روزه بگیرند. در هر حال به شما توصیه میکنیم برای تصمیمگیری با پزشک خودتان - که در جریان وضع جسمانی و شرایط شما در دوران بارداری بوده - مشورت کنید.
شیردهی و روزه
مطالعات نشان داده كاهش وعدههای غذايی طی روزهداری باعث كاهش حجم شير ميشود كه متعاقب آن شير مورد نياز نوزاد در سال اول - بهويژه 6 ماه اول - تامين نمیشود.
بنابراين روزهداری براي مادری كه كودكش كاملا متكي به شير مادر است، توصيه نمیشود. به همین علت متخصصان میگویند زنان در 6ماه اول شيردهي روزه نگيرند زيرا كودك وابسته به شير مادر است و گرسنگی طولانی مدت مادر شيرده در رشد كودكان اختلال ايجاد میكند. اما زنان شيرده میتوانند پس از 6 ماهگی - زمانی كه نوزادشان، از غذاهای كمكی استفاده میكند - روزه بگيرند.
این مادران بايد هنگام سحر از شير و مايعات استفاده كنند چرا كه اگر آب كمی به بدن آنان برسد، حجم شيرشان كم ميشود. علاوه بر این، به آنان توصيه میشود در طول روز نيز فعاليتهاي سنگين خود را كنار بگذارند تا ميزان آب بدنشان ذخيره شود.
رژيم غذايي مادران شيرده بايد از پروتئين، كلسيم، آهن و ويتامينها غنی باشد، وگرنه رشد كودك و سلامتي مادر بهخطر میافتد. پس لازم است مادران مواد غذايي سرشار از آهن (گوشت و حبوبات)، كلسيم (شير و لبنيات کم چرب) و سبزی و میوه استفاده کرده و از مصرف ادويه و سير هنگام سحر - به علت بدبو كردن شير - خودداری کنند. البته در صورتی كه مادران دانستند روزهداری موجب كاهش شير آنها ميشود، نبايد روزه بگيرند.
سه شنبه سوم شهریور ۱۳۸۸
روزهداری، بارداری و شیردهی
گفتگو با دكتر اعظم السادات موسوي (متخصص بيماري هاي زنان و زايمان، فوق تخصص جراحي سرطان هاي زنان )
با حلول ماه رمضان، بسیاری از خانمهای باردار و شیرده به این سوال فکر میکنند که آیا آنها هم قادرند روزه بگیرند و این نخوردن و نیاشامیدن در طول روز به علت روزهداری و گرسنگی و تشنگی متعاقب آن تاثیری روی بارداری و شیردهی آنان دارد یا خیر و آیا به جنین آنها آسیب نخواهد رسید؟ آیا نوزادشان رشد مناسبی خواهد داشت؟ این سوالات در سطح وسیعی از زنان شیرده و باردار مطرح است.
سلامت جنین هنگام روزهداری مادر از دو جنبه تغذیه مادر و اختلال در سوخت و ساز بدن قابل بررسی است. تغذیه مناسب مادر به طور معمول با افزایش وزن وی کنترل میشود که به طور متوسط 12-9 کیلوگرم است. احتمال تولد نوزاد با وزن کمتر از وزن طبیعی در مادرانی که تغذیه مناسب ندارند بیشتر است. هنگام روزهداری نیز وزن مادران میتواند به مقدار کالری که مصرف میکنند تغییر کند. بنابراین روزهداری مادر باردار و شیرده قطعا روی سلامت مادر و نوزاد او تاثیر دارد اما میتوان این تاثیرات را کاهش داد.
آیا روزه برای مادر باردار خطر دارد و اگر مادر باردار خواست روزه بگیرد در چه مرحلهای از بارداری میتواند روزه بگیرد؟
زن باردار در سه ماه اول بارداری به ویژه هشت هفته اول به دلیل تشکیل سلولهای مغزی جنین نباید روزه بگیرد. کمبود قند در سه ماه اول بارداری به شدت روی رشد عمومی جنین موثر است و این امر به ویژه در فصولی که مدت روزهداری طولانیتر است از حساسیت بیشتری برخوردار است.
روزهداری در سه ماهه دوم تاثیرات سویی بر جنین ندارد اما در سه ماه سوم برای اینکه 50 تا 70 درصد انرژی جنین از گلوکز مادر تامین میشود، روزهداری سبب افزایش برداشت ذخایر چربی و به دنبال آن افزایش ترکیبات کنونی در خون مادر میشود این ترکیبات از طریق جفت وارد گردش خون جنین شده و به سیستم عصبی او آسیب میرساند بنابراین در این دوره روزه توصیه نمیشود.
چنانچه زن بارداری حدود هشت ساعت ناشتا باقی بماند قندخون او نسبت به حد طبیعی کمتر شده و با افزایش مدت زمان گرسنگی احتمال افزایش کتون در خون مادر وجود دارد.
چنانچه تصمیم به روزهداری به مدت بیش از 3 روز مداوم دارید بهتر است با پزشک خود مشورت نمایند. تا او بر اساس شرایط جسمانی شما- وضعیت چنین توصیههای لازم را به شما بنماید. حاملگیهای پرخطر مانند افراد مبتلا به دیابت بارداری- چندقلویی، کمخونی، و فشارخون و عدم رشد مناسب جنین، سابقه حاملگیهای ناموفق قبلی....... بهتر است روزه نگیرند.
آیا با استراحت یک زن باردار قادر است روزه بگیرد؟
زن باردار زمانی میتواند فریضه روزه را به جا آورد که فعالیت روزانه کمی داشته باشد و آزمایشهای خون و ادرار او نیز طبیعی باشد. اگر خانمهای باردار روزه گرفتند نباید از خانه بیرون بروند و فعالیت کمی باید داشته باشند. خصوصا اگر هوا گرم است حتما باید در منزل باشند.
همچنین باید مقدار کالری مورد نیاز آنها براساس قد، وزن و سن حاملگی به وسیله پزشک محاسبه شود. اگر مقدار کالری با وعدههای سحری، افطاری و شام و میانوعدههای میان آنها مناسب بود، میتوانند با مشورت پزشک روزه بگیرند. البته اگر بیماری خاصی نداشته باشند.
علاوه بر این رژیم غذایی برای زنان باردار سالم روزهدار باید حاوی پروتئین، سبزی و میوهها و خوراکیهای شیرین مفید و مغذی مانند خرما باشد. در وعدههای افطار از مایعات و مواد غذایی سبک استفاده کنند و به فاصله چند ساعت شام میل کنند و هنگام سحر از مواد غذایی حاوی کربوهیدرات، گردو، خشکبار و خرما استفاده کنند. و در صورت بروز سردرد سرگیجه روزه را متوقف کنند.
بعضی از افراد در مواقع گرسنگی دچار سردرد، ضعف، سرگیجه و بیحالی میشوند. این افراد حتما باید با مشاوره با پزشک روزه بگیرند.
روزه برای چه مادرانی ضرر دارد؟
کمبود وزن اولیه مادر زیر 50 کیلوگرم، نامناسب بودن رشد جنین در داخل رحم، کاهش مایعات آمینوتیک اطراف جنین، افزایش فشارخون در دوران حاملگی و مسمومیت حاملگی از مواردی است که زنان باردار در صورت بروز نباید بر روزه گرفتن اصرار داشته باشند.
آیا روزهداری روی رشد جنین و بهره هوشی او تاثیر دارد؟
در تحقیقی که به وسیله محققان دانشگاه شهید بهشتی به منظور تاثیرات درازمدت روزهداری مادران در ماه رمضان بر رشد مغزی جنین و بهره هوشی 98 کودک و نوجوان چهار تا 13 سال که مادرشان هنگام بارداری روزه گرفته بودند اندازهگیری شد مشخص شد که 30 روز روزهداری مادران حتی وقتی طول روز به طور متوسط 12 ساعت است تاثیر نامطلوبی روی بهره هوشی کودکان ندارد.
و روزهداری سبب کاهش وزن نوزادان نشده است. روزهداری اثر قابلتوجهی روی رشد و جثه در هنگام تولد ندارد. البته شاید روزهداری بیش از 15 روز موجب کاهش وزنگیری مادر شود اما روی رشد جنین تاثیر چندانی ندارد.
از آنجایی که از برکات ماه مبارک رمضان فواید و تاثیرات معنویی آن است. بنابراین خانم باردار برای برخورداری از این سفره گسترده فیض الهی بهتر است که با انجام واجبات و مستحبات این ماه خود و فرزندش را در این فضای معنوی قرار دهد و با روزهگیری واقعی برنامهریزی صحیح برای تغذیه خود داشته باشد. استراحت کافی و روزهداری به روزهای خاص و ایام قدر محدود کند و سعی کند هر چه بیشتر از برکات این ماه برخوردار شود.
آیا مادرانی که ویار دارند میتوانند روزه بگیرند؟
با توجه به اینکه در ماههای اول بارداری عدهای از زنان دچار تهوع و ویار میشوند و در حالت عادی هم امکان مصرف وعدههای غذایی را ندارند، روزهداری این مشکل را تشدید میکند و موجب کاهش سریع قندخون میشود.
در سه ماه اول بارداری که ویار دارند میل چندانی به غذا نداشته و دچار حالت تهوع شدید، افت فشار و کمبود قند هستند و نباید روزه بگیرند.
آیا مادران شیرده میتوانند روزه بگیرند؟
علیرغم اهمیت شیر مادر برای شیرخواران به ویژه شش ماه اول زندگی، بسیاری از مادرانی که کودکان خود را شیر میدهند و در ماه رمضان روزه میگیرند، به علت نگرانی از این امر که روزهداری آنان منجر به کاهش حجم شیر یا کمبود مواد مغذی موجود در شیر شود، در هنگام روزهداری تعداد دفعات شیردهی به کودکان را کم کرده و یا از غذای کمکی برای او استفاده میکنند.
روزهداری زنان شیرده در صورت رعایت برنامه غذایی مناسب در رشد کودک اختلالی ایجاد نمیکند.
البته مادران در شش ماهه اول شیردهی نباید روزه بگیرند زیرا کودک وابسته به شیرمادر است و گرسنگی طولانیمدت مادر در رشد کودک اختلال ایجاد میکند.
رژیم غذایی مادران شیرده باید از پروتئین، کلسیم و آهن و انواع ویتامینها باشد که در غیر این صورت رشد کودک و سلامت مادر به خطر میافتد.
در صورتی که روزهداری موجب کاهش شیر آنان شود نباید روزه بگیرند. به مادران شیرده که پس از شش ماهگی فرزندشان روزه میگیرند توصیه میشود هنگام افطار و سحر از موادغذایی سرشار از آهن، گوشت، حبوبات، کلسیم شیر و لبنیات مصرف کنند البته مادران شیرده باید توجه کنند که کاهش وعدههای غذایی طی روزهداری موجب کاهش حجم شیر میشود که متعاقب آن شیر مورد نیاز نوزاد تامین نمیشود. بنابراین روزهداری برای مادری که کودکش کاملا متکی به شیر مادر است توصیه نمیشود. به همین علت متخصصان توصیه میکنند زنان در شش ماه اول شیردهی نباید روزه بگیرند چون کودک وابسته به شیرمادر است و گرسنگی طولانی مادر شیرده در رشد کودک اختلال ایجاد میکند.
اما زنان شیرده میتوانند پس از شش ماهگی کودک و زمانی که او از تغذیه کمکی استفاده میکند روزه بگیرند.
این مادران باید در هنگام سحر از شیر و مایعات استفاده کنند چون کمبود مایعات سبب کاهش حجم شیر میشود. علاوه بر این از انجام فعالیتهای سنگین هم باید اجتناب کنند.
به یاد داشته باشید که شما بیش از هر کس دیگری حتی پزشکتان میتوانید ارزیابی کنید که روزه برای شما و فرزندانتان مضراست یا نه؟ و مطمئن باشید که شرع مقدس اسلام این تکلیف را به خود شخص واگذار کرده است که اگر برای او ضرر دارد میتواند با اطاعت از فرمان الهی مبنی بر اجتناب از مضرات، روزههای قضا را به شرایط بهتر جسمانی موکول کند و تلاش نماید در ایام ماه مبارک با انجام ادعیه و مستجبات و واجبات دیگر و اجتناب از محرمات یکی از مخلصترین روزهداران الهی باشید.
نویسنده: مژگان كريمي كارشناس پرستاري
http://www.behsite.ir/articles/357/1763/
سه شنبه سوم شهریور ۱۳۸۸
بانوان باردار براي روزه گرفتن با پزشك مشورت كنند .
دكتر صفيه عشوري مقدم روز سه شنبه در گفت و گو با خبرنگار ايرنا فرايند سوخت و ساز در زنان باردار با افراد عادي را متفاوت خواند و گفت بدن افراد عادي براي رفع گرسنگي از چربي و قند موجود در بدن شخص استفاده مي كند در حالي كه اگر زنان باردار گرسنه شوند موادي به نام كتوندر بدن آنان آزاد ميشود كه ممكن است اثرات ناشناختهاي روي جنين بگذارد.
اين پزشك متخصص افزود : يكي از عوارض احتمالي تاثير ماده كتون بر عملكرد مغز جنين است كه با روزه داري مادر و گرسنگي در ساعات طولاني ممكن است ايجاد شود .
عشوري مقدم به وجود ارتباط احتمالي بين ميزان مصرف مايعات و آب توسط مادر با مايع دور جنين اشاره كرد و گفت: كمبود دريافت آب و مايعات ممكن است باعث كاهش خونرساني به رحم و جنين و همچنين كاهش مايع اطراف جنين شود وي در بخش ديگري از سخنانش با بيان اينكه پزشك متخصص براساس شرايط فيزيكي و همچنين تعداد ساعات روزه داري به مادر مجوز روزه داري را مي دهد ، اظهارداشت : در روزهاي پاييز و زمستان كه طول ساعات روز كم ميشود مادر ميتواند براساس شرايط فيزيكي مناسب و با مشورت پزشك روزه بگيرد.
http://www2.irna.ir/fa/news/view/menu-234/8806028160123506.htm
سه شنبه سوم شهریور ۱۳۸۸
روزه داری زنان باردار و شیرده
روزهداری زنان شیرده درصورت رعایت برنامه تغذیهای مناسب، در رشد کودکان اختلالی ایجاد نمیکند.
زنان در شش ماهاول شیردهی روزه نگیرند زیرا کودک وابسته به شیر مادر است و گرسنگی طولانی مدت مادرشیرده در رشد کودکان اختلال ایجاد میکند.
اگر حجم غذایی مورد نیاز بدن مادر شیرده به خوبی در وعدههای افطار، سحر و میان این دو وعده تقسیم شود، آرامش خاطر ایجاد شده در مادران اثر مفیدی برای کودک خواهد داشت.
رژیم غذایی مادران شیرده باید از پروتئین، کلسیم، آهن و ویتامینها غنی باشد که درصورت لحاظ نکردن این مواد غذایی دچار کمبود شدید مواد مغذی شده و رشد کودک و سلامتی مادر را بهخطر میاندازد.
البته در صورتی که مادران احساس کردند روزهداری موجب کاهش شیر آنها شده نباید روزه بگیرند.
زنان شیرده باید هنگام افطار و سحری از مواد غذایی سرشار از آهن(گوشت و حبوبات) و کلسیم(شیر و لبنیات) استفاده کنند و از مصرف ادویه و سیر در سحری به علت بدبو کردن شیر خودداری نمایند.
زنان شیرده روزهدار باید غذای باکیفیت بخورند و مصرف سبزی، لبنیات کمچرب، آجیل خام و انواع گوشت در افزایش ترشح شیر موثر خواهد بود.
http://pezeshkan.org/?p=12940
سه شنبه سوم شهریور ۱۳۸۸
روزه داری در بارداری
نخوردن و نیاشامیدن در طول روز بعلت روزهداری و گرسنگی و تشنگی متعاقب آن این سئوال را برای خانمهای باردار مطرح میکند که آیا حین بارداری میتوان روزه گرفت؟ آیا به جنین آسیبی نخواهد رسید؟ آیا جنین رشد مناسبی خواهد داشت؟ این سئوالها در سطح وسیعی از جامعه ما مطرح است، با فرض تولد حدود یک میلیون نوزاد در سال و این که بیش از 75% از بارداریها مصادف با ماه رمضان است، میتوان نتیجه گرفت که سالیانه حدود750000 زن باردار ایرانی با این سئوالها مواجه هستند.سلامت جنین هنگام روزهداری مادر از دو جنبه تغذیه مادر و اختلال در سوخت و ساز بدن وی قابل بررسی است. تغذیه مناسب مادر معمولا با افزایش وزن وی کنترل میگردد که بطور متوسط در طول بارداری حدود یازده کیلوگرم است. احتمال زایمان نوزاد با وزن کمتر از طبیعی در مادرانی که تغذیه نامناسب دارند بیشتر از مادران بارداری است که کالری لازم را دریافت کردهاند. هنگام روزهداری نیز وزن مادران میتواند با توجه به مقدار کالری مصرفی تغییر کند. بر اساس تحقیقی که در تونس انجام یافت کالری مواد غذایی مصرفی و وزن زنان سالم طی روزهداری ماه مبارک رمضان تغییری نکرده بود. همچنین در طی یک مطالعه در بیرمنگام وزن 13351 نوزاد مورد بررسی قرار گرفت و نشان داده شد که روزهداری حین ماه رمضان تاثیری بر وزن نوزادان نمیگذارد. اما در مقابل طی مطالعهای در عربستان تعداد نوزادان با وزن کمتر از طبیعی و همچنین مرگ و میر آنها طی مراسم حج و ماه رمضان افزایش یافته بود. در این جا نقش سوء تغذیه به عنوان یک مشکل تعیین کننده مورد توجه قرار میگیرد.
تحقیقاتی که در زمینه اختلالات سوخت و ساز بدن مادران باردار صورت گرفته نتایج مختلفی را نشان داده است. بیشتر این تحقیقات در مورد مادران باردار مبتلا به بیماری قند صورت گرفته و دیده شده است که تغییر سوخت و ساز مادر از تجزیه گلوکز (قند اصلی مورد مصرف بدن) به تجزیه چربی و ایجاد اجسام کتونی(نوعی ماده انرژیزا که در هنگام گرسنگی از تجزیه چربیها در بدن تولید میشود و به جای گلوکز برای تولید انرژی در بدن به کار میرود، اما مقادیر زیاد آن برای رشد مغزی جنین مضر است) میتواند تاثیرات نامناسبی بر رشد عصبی و رفتاری فرزندان بگذارد. نتایج این تحقیقات نگرانیهایی را در مورد روزهداری مادران باردار موجب شده است. گرسنگی و تشنگی حین بارداری موجب تسریع در ساخت اجسام کتونی میشود بطوریکه وجود کتون در ادرار صبحگاهی خانمهای باردار، بعلت نخوردن غذا در طول شب نادر نیست. در طی تحقیقی در مشهد از 61 زن باردار که روزه گرفته بودند تنها کتون ادراری سه نفر افزایش یافت و در دو نفر از آنها این افزایش قابل توجه بود. این دو خانم باردار هر دو در سه ماهه سوم حاملگی روزه گرفته بودند و اضافه وزنی کمتر از حد انتظار حاملگی خود داشتند که خود تاییدی است بر سوء تغذیه آنان. از این مطالعه میتوان نتیجه گرفت که سنتز اجسام کتونی در خانمهای باردار روزهدار به شدتی که در خانمهای باردار مبتلا به مرض قند دیده میشود، افزایش نمییابد و سوء تغذیه عامل تشدید تولید این مواد مضر است.
واحد تحقیقات روزهداری با هدف بررسی اثرات دراز مدت روزهداری مادران در ماه رمضان بر رشد مغزی جنین، بهره هوشی 98 کودک و نوجوان 4 تا 13 ساله که مادرانشان هنگام بارداری آنان ماه رمضان را کامل روزه گرفته بودند اندازهگیری و با کودکان گروه شاهد که مادران آنان طی بارداری اقدام به روزهداری نکرده بودند، مقایسه کرد. یافتههای این تحقیق نشان داد که سی روز روزهداری مادران باردار در ماه رمضان در زمانیکه طول روز بطور متوسط12 ساعت بود تاثیر نامطلوبی بر بهره هوشی کودکان نمیگذاردبر اساس مطالبی که در بالا بیان شد به مادران بارداری که در گرفتن روزه مصر هستند توصیه میشود که با کنترل وزن خود از اضافه وزن لازمی که میبایست در طی حاملگی کسب کنند، مطمئن گردند. همچنین با خوردن سحری طول پرهیز از غذا را کاهش داده و از سنتز اجسام کتونی جلوگیری کنند. با رعایت یک رژیم غذایی مناسب میتوان اطمینان خاطر را از سلامتی مادر و جنین افزایش داد.
دکتر صادقی پور
http://endocrine.ac.ir/Persian/Subject.aspx?sbid=8cb10466-eee3-4988-ab76-9ed85e24781f
