افزايش وزن در يک بارداری طبيعی نتيجه يک فرآيند فيزيولوژيک است که جهت رشد جنين ومادر بصورت ويژه ای طراحی شده است که بيشتر اين افزايش وزن نتيجه حاصل بارداری که نوزاد است می باشد .

افزايش وزن متعادل در دوران بارداری سبب کم شدن ميزان مرگ ومير شير خوار ،افزايش وزن متوسط تولد وکاهش شيوع تولد نوزاد با وزن کم می گردد .

افزايش وزن در دوران بارداری در زنان مختلف متفاوت است ،مادران جوان و اول زا معمولاٌ اضافه وزن بيشتری تا مادران مسن تر وجند زا دارند . افزايش وزن معمولی در دوران بارداری برای زنانی که قبل بارداری وزن برای قد طبيعی داشته اند حدود 5/11 تا 16 کيلو گرم پيشنهاد شده است که کمی بيش از مقاديری است که در گذشته معمول بوده است وعلت آنهم در کم کردن شانس    عقب ماندگی رشد داخلی رحم است . در عين حال بايد به اين نکته توجه داشت که وزن بيشتر زايمان را مشکل تر می کند برای افزايش وزن در دوران بارداری ميتوان از جدول زير استفاده کرد :

 

بنا براين زنانی که در زمان شروع بارداری کم وزن هستند نياز به افزايش وزن بيشتری دارند تا هم بتوانند وزن عقب مانده خود را جبران کنند وهم حفاظت کافی از بارداری نمايند . برعکس در زنان چاق افزايش وزن کمتری لازم است . در زنان بارداری که بيش از يک جنين دارند (دو قلو،سه قلو) افزايش وزن بيشتری حدود 16 تا 5/20 کيلوگرم پيشنهاد شده است .

بطور کلی بارداری بايد يک دوران رشد مثبت باشد اضافه وزن در بافت بدون چربی صورت می گيرد .

اگر مادر بر اساس اشتهای طبيعی خود غذا مصرف کند در آخر سه ماه اول بارداری حدود 9/0 تا 8/1 کيلوگرم ودر 6 ماه بعدی هر هفته حدود 400 تا 450 گرم بايد افزايش وزن داشته باشد .

الگوی افزايش وزن به همان اندازه افزايش وزن اهميت دارد اين وزن بايد بيشتر از ميزان معمولی که اغلب در نتيجه افزايش مايعات بدن است . تغيير زياد درتعادل مايعات بويژه پس از هفته بيستم بارداری که بصورت افزايش ناگهانی وزن ظاهر می شود معمولاٌ نمايانگر مسموميت بارداری است .

اساس وهدف کنترل وزن در دوران بارداری بهبود وضع تغذيه برای مادر وجنين است . لازم به ذکر است در زنان چاق افزايش بيش از حد وزن در دوران بارداری مخاطراتی را ممکن است بدنبال داشته باشد . در مادرانی که وزن بالايی دارند افزايش وزنی حدود 6 تا 7 کيلوگرم در دوران بارداری مربوط به وزن کودک وديگر ضمائم بدون تجمع چربی در مادر بهترين حاصل بارداری را داشته است .البته اين سفارشها بدين معنی نيست که زنان چاق بايد بر روی رژيم شديدا ٌمحدود از کالری در دوران بارداری قرار بگيرند. نتايج مطالعات نشان داده است که در زنان چاقی که افزايش وزن در دوران بارداری کمتر از 6 کيلو گرم بوده است مرگ ومير جنين در اواخر بارداری ونوزاد پس از زايمان دو برابر افزايش داشته است .بنابراين دوره بارداری بهيچ وجه نبايد زمان کنترل وزن ورژيم گرفتن باشد .

بطور کلی بايد در نظر داشت که هر زن باردار فردی است با تاريخچه ونيازهای مخصوص به خود ،بنا براين در کنترل وزن دوران بارداری بايد به اين نکته توجه شود واز يک دستورالعمل خشک وهمگانی نمی توان استفاده کرد.

هر زن باردار بايد در شروع بارداری از وزن خود بعنوان قسمتی از ارزيابی وضع تغذيه آگاه باشد سپس با تجزيه وتحليل غذای معمولی ،الگوی فعاليت روزانه وتاريخچه وزن ميتوان افزايش وزنی را که برای دوران بارداری بهترين است تعيين کرد ودر انتخاب غذای مصرفی که در عين مطابق ميل بودن وجهت افزايش وزن در اين دوران ،مغذی وکافی باشد زن باردار را راهنمايی نمود .

 

 شکل اضافه وزن در دوران بارداری

وقتی صحبت از بارداری می شود ،اضافه وزن همراه ومترادف به آن است .باردار يا غير باردار هر فردی با نوع مواد غذايی ومقداری که تغذيه می کند ارتباط دارد .بانوان در دوره بارداری اکثراٌ دچار مشکلی بنام ويار می شوند .تغييرات فيزيکی که دراثر حاملگی ايجا د می شود در وضع روحی مادر آينده تاثير گذاشته وزمينه سا ز تشويش واضطراب که نتيجه آن بشکل پر خوری نمايان می شو.د ميگردد در مواردی توجه به عقايد وافکار غلط وغير منطقی نيز مزيد بر علت می شود مثلاٌ عده ای معتقدند که چون نمي توان  جلوی چاقی را گرفت بنابراين انگيزه ای برای چشم پوشی از لذت خوردو خوراک وجود ندارد.

چاق شدن باندازه کافی ومقدار معين در دوران بارداری برای سلامتی جنين وحتی خود مادر ضروری وعامل تعيين کننده ای است . از طرف ديگر کنترل وزن يک برخورد منطقی است ولی بايد از کم خوردن يا نخوردن ويا زياد خوردن پرهيز کرد چه هر کدام به نوبه خود مضاری دارند وبهتر است در اين مورد مثل تمام موارد ديگر جانب اعتدال وحد ميانه را رعايت کرد.

در مورد اضافه وزن بايد توجه داشت که آيا اين وزن زيادی برای شما در  برگيرنده يک مسئله روحی وروانی است يا اينکه شما صرفاٌ مايليد که روش مناسبی انتخاب کنيد .

در هر صورت بهتر است در اين مورد به توصيه متخصصين فن مانند کارشناسان تغذيه، پزشکان تغذيه ودر نهايت پزشک معالج توجه کرد .

مشکل اضافه وزن در دوران بارداری ناشی از عدم آگاهی مادر از مقدار اضافه وزن مناسب در طول دوره بارداری است .برای تعيين مقدار اضافه وزن مناسب لازم است به يک نکته توجه شود وآن اين است که برای آنکه مادری بتواند نوزادی به وزن 3 تا 5/3 کيلوگرم را بدنيا آورد بايد حدود 5/8 کيلوگرم اضافه وزن داشته باشد . (طبق جدول صفحه بعد)

واحد	وزن	اعضاء
kg	5/3	جنين
kg	7/0	جفت
kg	9/0	مايع درون رحم
kg	9/0	افزايش وزن رحم
kg	7/0	افزايش حجم پستانها
kg	8/1	افزايش حجم خون
kg	5/8	اضافه وزن مفيد
kg	5/3	بافت چربی
kg	12	کل اضافه وزن دوران بارداری

خارج از چهار چوب بالا اضافه وزن بجز مادرانی که قبل از بارداری کمبود وزن نسبت به قد داشته اند چاقی به شمار رفته وبهتر است مانع از اين افزايش شد . عذر وبهانه هايی که اغلب باعث چاقی هستند عبارتند از :

1-   من بدون وقفه احساس گرسنگی می کنم

2-   زمينه چاقی در فاميل

3-   زمينه هورمونی

4-   بايد مواظب خود باشم

5-   هر چه می خورم تبديل به چربی می شود

6-   رژيم را بعداٌ شروع خواهم کرد .

 

کليه موارد ذکر شده تنها بهانه هايی جهت فرار از مسئوليت است وبهتر است در کليه موارد با پزشک معالج مشورت نمود . جهت تعيين مشاوره با پزشک به پرسشهای زير توجه نمائيد  چنانچه 1 تا 3 پاسخ شما مثبت است حتماٌ بايد با پزشک معالج مشورت نمائيد .

1-   شما هفده ساله ايد؟ (نوجوانيد )

2-   بيش از سی وپنج  سال داريد؟   

3-   آيا منتظر دو قلو هستيد؟

4-   رژيم گياهخواری داريد؟

5-   آخرين حاملگی شما به يک سال قبل منتهی می شود؟

6-   تا بحال دو فرزند در سه سال گذشته پيدا کرده ايد ؟

7-   شير را دوست داريد ؟

8-   رژيم لاغر کننده در طول زندگيتان  را داشته ايد؟

9-   وزن زيادی داريد؟ (آيا فربه هستيد )

10-      بعد از دهمين هفتگی حاملگی لاغر شده ايد ؟

11-      اضافه وزنی حدود 4 تا 5/4 کيلوگرم در طول بيستمين هفته حاملگی داشته ايد؟

12-      دل بهم خوردگی واستفراغ مانع تغذيه اتان شده است ؟

13-      اضافه وزن حدود 10 کيلوگرم در بيستمين هفته حاملگی را داشته ايد ؟

14-      قبل از بارداری لاغر اندام بوده ايد ؟

در انتها بهتر است رژيمهايی را که بمدت 9 ماه در دوره بارداری فراموش کنيد ذکر می نمائيم :

1-     رژيم گياه خواری

2-     رژيم خام خواری

3-     گرسنگی ممتد 

4-     رژيم انرژی کمتر از 1500 کالری

5-     رژيم فاقد مواد نشاسته ای وقند

6-     رژيم فاقد چربيها